دو نامه سرگشاده به دبیر سازمان ملل متحد و سردبیر روزنامه نیویورک تایمز

هشدار رئیس دانشگاه تهران به دبیرکل سازمان ملل و سردبیر روزنامه نیویورک تایمز درباره عادی‌سازی حمله به زیرساخت‌های حیاتی آب و انرژی ایران

۲۸ آبان ۱۴۰۵ | ۱۱:۰۰ کد: ۵۶۸۳۴ اخبار برگزیده اخبار و رویدادهای برگزارشده
در پی انتشار مقاله‌ای در نیویورک تایمز، مورخ 16 نوامبر 2026/ 25 آبان 1405، با عنوان «جنگ شاید پاسخی باشد به معمای دیرینه ساخت سدهایی در ایران که بی‌دلیل روشنی ساخته شده‌اند»، دکتر محمدحسین امید، رئیس دانشگاه تهران و استاد تمام گروه مهندسی آبیاری‌ و آبادانی با تخصص مهندسی سازه‌های هیدرولیکی، با ارسال دو نامه جداگانه خطاب به دبیرکل سازمان ملل متحد، و به سردبیر روزنامه نیویورک‌تایمز، درباره طرح فرضیه‌های اثبات‌نشده درباره اهداف ساخت زیرساخت‌های آبی ایران و خطر تضعیف جایگاه غیرنظامی این تأسیسات و توجیه حمله به زیرساخت‌های حیاتی و انرژی ایران هشدار داد.

در مقاله نیویورک تایمز این فرضیه مطرح شده است که برخی طرح‌های زیرساختی آب در ایران ممکن است با هدف پشتیبانی از تأسیسات نظامی و موشکی احداث شده باشد [لینک مقاله در نیویورک تایمر]. دکتر امید در پاسخ به این ادعا، با تأکید بر فقدان شواهد مستقیم و قطعی در اثبات چنین ارتباطی، ضرورت بررسی موضوع را در چارچوب واقعیت‌های جغرافیایی، اقلیمی، توسعه‌ای و حقوقی ایران یادآور شد.


نامه رئیس دانشگاه تهران به دبیرکل سازمان ملل متحد

تأکید بر ضرورت توجه به واقعیت‌های جغرافیایی و اقلیمی ایران
دکتر امید در نامه خود به مدیرکل سازمان ملل متحد یادآور شد ایران کشوری عمدتاً خشک و نیمه‌خشک با میانگین بارش سالانه حدود 240 میلی‌متر، و کمتر از یک‌سوم میانگین جهانی است. محدودیت منابع آب، توزیع نامتوازن بارش، خشکسالی‌های مکرر و پیامدهای تغییر اقلیم، از مهم‌ترین چالش‌های جغرافیایی و محیط‌زیستی کشور به‌شمار می‌رود. در چنین شرایطی، احداث سدها و توسعه زیرساخت‌های آبی برای ذخیره و تنظیم منابع آب، تأمین آب شرب، پاسخگویی به نیازهای کشاورزی و تولید برق آبی، بخشی از اقدام‌های متعارف در مواجهه با چالش‌های توسعه‌ای و اقلیمی کشور بوده است.


رئیس دانشگاه تهران ضمن تأکید بر ضرورت ارزیابی مستقل و انتقادی هر طرحی از نظر توجیه اقتصادی، آثار محیط‌زیستی و پایداری بلندمدت، تصریح کرد که نقد ضرورت یا عملکرد طرحی زیرساختی، به‌هیچ وجه نباید با ادعاهای اثبات‌نشده درباره اهداف نظامی آن خلط شود.


سه دغدغه اصلی رئیس دانشگاه تهران در نامه به دبیرکل سازمان ملل متحد
این استاد متخصص در حوزه آب، از سه دغدغه تخصصی خود سخن گفت:
نخست، حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی و غیرنظامی در چارچوب حقوق بین‌الملل بشردوستانه. دکتر امید با استناد به قواعد ۵۴ و ۴۲ حقوق عرفی بین‌الملل بشردوستانه و مواد ۵۴ و ۵۶ پروتکل الحاقی اول کنوانسیون‌های ژنو، بر ضرورت حفاظت از تأسیسات و زیرساخت‌های ضروری برای بقای جمعیت غیرنظامی، از جمله تأسیسات تأمین آب آشامیدنی و سامانه‌های آبیاری، تأکید کرد. وی همچنین یادآور شد که سدها و بندها، به دلیل پیامدهای بالقوه آزادشدن نیروهای خطرناک و احتمال وارد آمدن تلفات شدید به جمعیت غیرنظامی، از حمایت ویژه حقوقی برخوردارند.


دغدغه دوم رئیس دانشگاه تهران در این نامه، خطر تبدیل فرضیه‌های اثبات‌نشده به توجیهی برای حمله نظامی و عادی‌سازی جنایت علیه حقوق بشر بود. به گفته ایشان، انتشار و تکرار روایت‌هایی که زیرساخت‌های حیاتی آب و انرژی را به‌طور کلی با فعالیت‌های نظامی مرتبط می‌کند، تمایز میان اهداف غیرنظامی و اهداف نظامی را در افکار عمومی مخدوش خواهد کرد. وی تأکید کرد، صرف هم‌جواری جغرافیایی یا فرضیه‌ تحلیلی تأییدنشده، به‌تنهایی مبنای حقوقی کافی برای هدف قراردادن زیرساخت‌های غیرنظامی نیست. همچنین، گفت 95 درصد آب در پشت سدهای ایران مصارف کشاورزی و شهری دارد، و کمتر از 5 درصد آن ممکن است صرف مصارف صنعتی شود. این امر معرف اهمیت واقعی و حیاتی این تأسیسات در زندگی و معیشت مردم است.


پیامدهای بشردوستانه و محیط‌زیستی حمله به زیرساخت‌های آب و انرژی، دغدغه سوم دکتر امید در این یادداشت بود. وی هشدار دارد آسیب به سدها، شبکه‌های انتقال و تصفیه آب، تأسیسات برق و زیرساخت‌های مرتبط پیامدهایی بسیار فراتر از محل وقوع حمله خواهد داشت و سلامت عمومی، امنیت غذایی، تولید کشاورزی و معیشت میلیون‌ها نفر را تحت تأثیر قرار خواهد داد. این پیامدها در کشوری که با محدودیت شدید منابع آب و خشکسالی‌های مکرر مواجه است، به بحران‌های انسانی و محیط‌زیستی بلندمدت خواهد انجامید.


رئیس دانشگاه تهران در پایان این نامه مصرانه از دبیرکل سازمان ملل خواست با توجه به مسئولیت‌های خود در چارچوب منشور ملل متحد، توجه ویژه‌ای به حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی آب و انرژی ایران داشته باشد و اقدام‌های مقتضی را در بررسی پیامدهای انسانی حملات احتمالی، نظارت بین‌المللی و جلوگیری از نقض بیشتر حقوق بین‌الملل بشردوستانه به‌عمل آورد.

برای دریافت نامه دکتر محمدحسین امید به مدیرکل سازمان ملل متحد [اینجا] را انتخاب فرمایید.

 

هفت محور انتقادی در نامه رئیس دانشگاه تهران به سردبیر نیویورک تایمز
دکتر امید، در نامه دوم خود به سردبیر روزنامه نیویورک تایمز، مسئولیت حرفه‌ای روزنامه‌نگاری و رسانه‌ها را در انتشار اطلاعات مستند مطرح کرد و مبانی تحلیلی و روش‌شناختی این مقاله را در هفت محور نقد کرد.
نخست از معما فرض‌شدن ساخت سد در ایران با توجیه نظامی انتقاد کرد؛ آن هم بدون توجه به شرایط اقلیمی خشک و نیمه‌خشک‌بودن ایران؛ و از سردبیر خواست با انتشار چنین مطالبی بدون هیچ شواهد مستدلی به امکان‌سنجی‌های اقتصادی، پیامدهای محیط‌زیستی و پایداری بلندمدت آن توجه داشته باشد. ایشان تأکید کرد ساخت سد در ایران پدیده‌ای ناشناخته یا نیازمند تبیین نظامی نیست، بلکه در بستر شرایط اقلیمی، محدودیت منابع آب و نیازهای توسعه‌ای کشور باید بررسی شود.


دوم، اذعان داشت: هم‌جواری محل ساخت سدها با برخی تأسیسات نظامی اثبات علیت نیست. قرارگرفتن برخی تأسیسات نظامی در نزدیکی سدها و زیرساخت‌های آبی به‌تنهایی اثبات‌کننده ارتباط میان اهداف احداث این زیرساخت‌ها و فعالیت‌های نظامی نیست و خواستار شواهدی مستدل و راستی‌آزمایی‌شده برای اثبات این فرضیه شد و بر ضرورت بررسی توضیح‌های جایگزین، ازجمله احداث تأسیسات نظامی در مجاورت زیرساخت‌های توسعه‌ای موجود تأکید کرد.


سوم، از سبک گمانه‌زن این گزارش انتقاد کرد. رئیس دانشگاه تهران خاطر نشان کرد استفاده از واژه‌هایی مانند «احتمالی»، «گمانه‌زنی» و «اثبات‌نشده» در مقاله نیویورک تایمز، لزوماً مسئولیت رسانه را در قبال تأثیر احتمالی آن بر افکار عمومی و نحوه تفسیر عملیات نظامی از بین نمی‌برد؛ به‌ویژه آنکه چنین روایت‌هایی ممکن است به مخدوش‌شدن تمایز میان زیرساخت غیرنظامی و اهداف نظامی بینجامد. 


چهارم، نقض قوانین حقوق بین‌الملل بشردوستانه را اعلام داشت که انتشار چنین مطالب بی‌اساس و صرفاً گمانه‌زن به‌معنای توجیه حملات نظامی به غیرنظامیان و مناطق غیرنظامی است و از سردبیر این روزنامه خواست با توجه به جایگاه و نفوذ بین‌المللی رسانه خود، هنگام انتشار چنین ادعاهایی، این قبیل تمایزهای مهم را برای خوانندگان خود را روشن کند.


نقد پنجم استفاده از بازداشت فعالان محیط‌زیست در سال ۲۰۱۸ بدون ارائه شواهد مستقل بود. دکتر امید به بخش مقاله درباره بازداشت تعدادی از فعالان محیط‌زیست و طرح اتهام‌های جاسوسی علیه آنان اشاره کرد و توضیح داد که این موضوع، بدون ارائه شواهد مستقل و قابل راستی‌آزمایی، نمی‌تواند به‌عنوان پشتوانه‌ای برای اثبات فرضیه ارتباط زیرساخت‌های آبی با اهداف نظامی استفاده شود.


ششم، سکوت مقام‌های ایرانی را در این‌باره شاهدی بر تأیید ادعاهای مطرح‌شده ندانست و از سردبیر خواست اذهان عمومی را به سمت تفسیر سکوت در مفهوم تأیید ضمنی هدایت نکند.


در خاتمه، مسئولیت اخلاقی و حرفه‌ای روزنامه‌نگاری را در قبال پیامدهای بشردوستانه انتشار گزارش‌ها آن هم در زمان جنگ یادآور شد، به‌خصوص که زیرساخت‌های آب و انرژی صرفاً سازه‌های مهندسی یا تأسیسات فنی محسوب نمی‌شود، بلکه نیاز حیاتی در زندگی روزمره، حفظ سلامت عمومی، امنیت غذایی و فعالیت‌های اقتصادی است.


درخواست رئیس دانشگاه تهران از سردبیر نیویورک‌ تایمز برای شفاف‌سازی و طرح شواهد مستند
رئیس دانشگاه تهران در پایان نامه خود از سردبیر روزنامه نیویورک‌ تایمز خواست شواهد مستقل و قابل راستی‌آزمایی در حمایت از ارتباط ادعایی میان احداث سدها و طرح‌های انتقال آب ایران با اهداف نظامی را منتشر کند؛ توضیحات جایگزین و واقعیت‌های توسعه‌ای و اقلیمی کشور را بررسی کند و محدودیت‌ها و اثبات‌نشده بودن فرضیه مطرح‌شده را در پوشش‌های بعدی خود را به‌روشنی منعکس کند.


دکتر امید ضمن تأکید بر حق و مسئولیت رسانه‌ها در تحقیق و انتشار اطلاعات، خاطرنشان کرد که رسانه‌های معتبر بین‌المللی در قبال نحوه ارائه اطلاعات، به‌ویژه هنگامی که موضوع به زیرساخت‌های حیاتی و جان میلیون‌ها نفر مربوط می‌شود، مسئولیت اخلاقی و حرفه‌ای دارند.


وی تأکید کرد، هنگامی که یک روایت رسانه‌ای، بدون شواهد کافی و از طریق ارائه گزینشی اطلاعات، نادیده گرفتن توضیحات جایگزین و بی‌توجهی به ملاحظات حقوقی و بشردوستانه، به عادی‌سازی یا مشروعیت‌بخشی به حملات علیه زیرساخت‌های حیاتی غیرنظامی کمک کند، آن رسانه نمی‌تواند از مسئولیت حرفه‌ای خود در قبال پیامدهای احتمالی چنین روایتی شانه خالی کند.


رئیس دانشگاه تهران در پایان یادآور شد که حفاظت از جان غیرنظامیان و زیرساخت‌هایی که بقای آنان به آن وابسته است، باید فراتر از ملاحظات و توجیهات نظامی و سیاسی مورد توجه قرار گیرد؛ اصلی بنیادین در حقوق بین‌الملل بشردوستانه که جامعه بین‌المللی نمی‌تواند در برابر آن بی‌تفاوت باشد.

برای دریافت نامه دکتر محمدحسین امید به سردبیر نیویورک تایمز [اینجا] را انتخاب فرمایید.
 

کلیدواژه‌ها: دکتر محمدحسین امید سازمان ملل متحد روزنامه نیویورک تایمز زیرساخت‌های آبی سدهای ایران حقوق بین‌الملل بشردوستانه مسئولیت حرفه‌ای و اخلاقی رسانه‌ها


نظر شما :

توجه! لطفا دیدگاه خود پیرامون این مطلب را در این قسمت درج نمایید و برای ارسال سایر درخواست ها و پیام ها به بخش تماس با ما مراجعه فرمایید.